Oman, położony w strategicznie ważnej części Półwyspu Arabskiego, coraz większą uwagę poświęca ochronie ludności, zarządzaniu kryzysowemu oraz przygotowaniu na zagrożenia CBRN. Skrót CBRN odnosi się do zagrożeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych i nuklearnych. Choć prawdopodobieństwo wystąpienia każdego z tych zdarzeń jest inne, ich potencjalne konsekwencje dla ludności i infrastruktury mogą być bardzo poważne.
Strategiczne położenie Omanu
Sułtanat Omanu znajduje się przy wejściu do Zatoki Perskiej, w bezpośrednim sąsiedztwie Cieśniny Ormuz – jednego z najważniejszych szlaków transportowych świata. Region skupia porty, instalacje przemysłowe, terminale energetyczne oraz infrastrukturę o znaczeniu strategicznym.
Z punktu widzenia ochrony ludności oznacza to konieczność przygotowania nie tylko na katastrofy naturalne, lecz także na awarie przemysłowe, uwolnienie niebezpiecznych substancji, skażenia chemiczne lub radiologiczne oraz inne zdarzenia o charakterze CBRN.
Civil Defence jako element systemu bezpieczeństwa Omanu
Jedną z kluczowych instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo ludności jest Civil Defence and Ambulance Authority (CDAA). Omański system zarządzania kryzysowego obejmuje również National Committee for Emergency Management oraz współpracujące z nim instytucje cywilne, wojskowe i medyczne.
Istotnym elementem tego systemu jest sektor odpowiedzialny za reagowanie na incydenty z udziałem materiałów niebezpiecznych. Do jego zadań należą między innymi planowanie i przygotowanie odpowiedzi, rozwijanie krajowych zdolności reagowania, koordynowanie działań różnych służb oraz ograniczanie skutków skażenia.
W przypadku poważnego zdarzenia CBRN skuteczna reakcja wymaga bowiem jednoczesnego działania wielu podmiotów – straży i ratownictwa, służb medycznych, wojska, policji, administracji oraz instytucji odpowiedzialnych za środowisko i infrastrukturę krytyczną.
Oman rozwija zdolności CBRN
Praktycznym przykładem rozwoju tych kompetencji było zorganizowanie w Maskacie w listopadzie 2025 roku National Workshop on Medical Response to CBRNE Hazardous Materials Incidents. Czterodniowe szkolenie zostało przygotowane przez omańskie Ministerstwo Zdrowia we współpracy z Civil Defence and Ambulance Authority oraz unijnym mechanizmem ochrony ludności.
Program obejmował reagowanie na zagrożenia chemiczne, biologiczne, radiologiczne, nuklearne i wybuchowe. Szczególny nacisk położono na wykrywanie niebezpiecznych materiałów, dekontaminację, pomoc medyczną oraz koordynację działań różnych służb.
Oman rozwija również przygotowanie na zdarzenia radiologiczne i nuklearne. W czerwcu 2025 roku National Emergency Management Center uczestniczył w międzynarodowym ćwiczeniu ConvEx-3, organizowanym we współpracy z Międzynarodową Agencją Energii Atomowej (IAEA). Scenariusz zakładał poważną awarię elektrowni jądrowej i uwolnienie substancji promieniotwórczych.
Takie ćwiczenia pozwalają sprawdzić systemy komunikacji, przepływ informacji i procedury reagowania jeszcze przed wystąpieniem rzeczywistego kryzysu.
Monitoring radiacyjny i wczesne ostrzeganie
Ochrona CBRN nie rozpoczyna się dopiero w momencie wystąpienia katastrofy. Równie istotne jest wczesne wykrywanie zagrożenia.
Omańska Environment Authority rozwija system monitorowania promieniowania oraz sieć stacji wczesnego ostrzegania rozmieszczonych w różnych częściach kraju. Prowadzone są również regularne pomiary poziomu promieniowania w środowisku oraz kontrole źródeł promieniotwórczych.
W przypadku zagrożenia radiologicznego czas pomiędzy wykryciem skażenia a podjęciem działań ochronnych może mieć kluczowe znaczenie.
Dlaczego schronienie jest ważne podczas zdarzeń CBRN?
W przypadku niektórych zagrożeń samo opuszczenie niebezpiecznego obszaru nie zawsze jest najlepszym rozwiązaniem. W zależności od rodzaju zdarzenia służby mogą zdecydować o ewakuacji albo zalecić shelter-in-place, czyli pozostanie w odpowiednio zabezpieczonym budynku.
Właśnie dlatego nowoczesna ochrona ludności powinna uwzględniać nie tylko system alarmowania i służby ratownicze, ale również odpowiednio przygotowaną infrastrukturę.
W przypadku obiektów przeznaczonych do ochrony przed określonymi zagrożeniami CBRN szczególnego znaczenia mogą nabierać szczelność pomieszczeń, możliwość kontrolowania wymiany powietrza, specjalistyczna filtracja, odpowiednio zaprojektowane wejścia i drzwi ochronne oraz możliwość czasowego odizolowania użytkowników od skażonego środowiska zewnętrznego.
Konkretne wymagania zawsze zależą jednak od rodzaju zagrożenia, przeznaczenia obiektu oraz obowiązujących norm technicznych.
Od reagowania do odporności
Doświadczenia Omanu pokazują szerszą zmianę zachodzącą obecnie w systemach ochrony ludności. Bezpieczeństwo nie może opierać się wyłącznie na reagowaniu po wystąpieniu katastrofy.
Coraz większego znaczenia nabiera odporność państwa i infrastruktury – wcześniejsze rozpoznawanie zagrożeń, systemy alarmowania, regularne ćwiczenia, przygotowanie służb, zabezpieczenie infrastruktury krytycznej oraz tworzenie miejsc umożliwiających skuteczną ochronę ludności.
W przypadku zagrożeń CBRN jest to szczególnie istotne. Skuteczna ochrona jest bowiem rezultatem całego systemu: od detekcji zagrożenia i przekazania ostrzeżenia, przez odpowiednią reakcję służb, aż po możliwość zapewnienia ludności bezpiecznego schronienia.
Oman jest interesującym przykładem państwa Bliskiego Wschodu, które stopniowo rozwija takie wielopoziomowe podejście do bezpieczeństwa – łącząc civil defence, zarządzanie kryzysowe, monitoring, przygotowanie medyczne i ochronę przed zagrożeniami CBRN.