Wojna w Ukrainie zmieniła znaczenie bezpieczeństwa w miejscu pracy
Przez dziesięciolecia bezpieczeństwo pracowników w większości europejskich firm kojarzyło się przede wszystkim z ochroną przeciwpożarową, wyjściami ewakuacyjnymi, pierwszą pomocą, zagrożeniami zawodowymi i klęskami żywiołowymi. Pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę pokazała jednak, że organizacje mogą być zmuszone do uwzględnienia również zagrożeń związanych z atakami rakietowymi i dronowymi, wybuchami, falą uderzeniową oraz odłamkami.
Doświadczenia ukraińskich przedsiębiorstw dowodzą, że zagrożone mogą być także zakłady znajdujące się daleko od linii frontu. W chwili ogłoszenia alarmu pracownicy mogą przebywać w biurach, fabrykach, magazynach, centrach logistycznych, obiektach energetycznych lub placówkach handlowych.
Prowadzi to do podstawowego pytania:
Jeżeli pracownicy będą mieli tylko kilka minut na reakcję, dokąd powinni się udać?
W przypadku przedsiębiorstw działających w lokalizacjach o podwyższonym poziomie ryzyka odpowiedzią może być odpowiednio zaprojektowany schron lub pomieszczenie ochronne znajdujące się wewnątrz zakładu albo w jego bezpośrednim sąsiedztwie.
Ochrona pracowników jest częścią odporności przedsiębiorstwa
Maszyny można naprawić. Towar można ponownie wyprodukować. Budynek można odbudować. Życia i zdrowia pracowników nie da się zastąpić.
Dlatego ochrona ludzi powinna być rozpatrywana nie tylko jako element BHP, lecz również jako część szerszej strategii zarządzania ryzykiem i zapewnienia ciągłości działania firmy.
Państwowa Służba Ukrainy ds. Pracy zaleca pracodawcom przygotowanie instrukcji postępowania podczas alarmu lotniczego, wskazanie pracownikom najbliższego dostępnego schronienia oraz wyjaśnienie zasad ewakuacji. Z procedurami powinni zostać zapoznani wszyscy pracownicy danego obiektu.
Źródło: Państwowa Służba Ukrainy ds. Pracy
Nie oznacza to, że każda firma ma obowiązek wybudowania własnego schronu. Pokazuje jednak, że zasad ochrony pracowników nie można przygotowywać dopiero po ogłoszeniu alarmu.
Piwnica nie zawsze jest schronem
Samo skierowanie pracowników do piwnicy nie gwarantuje odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa.
Pomieszczenie ochronne należy rozpatrywać jako kompletny system. W zależności od rozpoznanego zagrożenia, konstrukcji budynku, liczby użytkowników oraz obowiązujących przepisów może być konieczne zastosowanie:
wzmocnionych ścian i stropów;
odpowiednio zabezpieczonych wejść i wyjść awaryjnych;
wentylacji lub systemu filtrowentylacji;
oświetlenia podstawowego i awaryjnego;
środków łączności i alarmowania;
zapasu wody oraz rozwiązań sanitarnych;
wyposażenia przeciwpożarowego i apteczki;
zabezpieczonych przepustów instalacyjnych;
odpowiedniej przestrzeni dla przewidywanej liczby osób.
Państwowa Służba Ukrainy ds. Sytuacji Nadzwyczajnych zaleca między innymi, aby podstawowe ukrycia miały sprawną wentylację i oświetlenie, miejsca do siedzenia, zapas wody, rozwiązania sanitarne oraz – o ile jest to możliwe – co najmniej dwa wyjścia. Wskazuje również na potrzebę wzmacniania słabszych elementów konstrukcji i zabezpieczania niepotrzebnych otworów.
Źródło: Państwowa Służba Ukrainy ds. Sytuacji Nadzwyczajnych
Zakres ochrony zawsze musi odpowiadać konkretnemu zagrożeniu. Pomieszczenie przygotowane do czasowej ochrony przed odłamkami nie zapewni takiego samego bezpieczeństwa jak profesjonalnie zaprojektowany schron odporny na falę uderzeniową lub zagrożenia CBRN.
Schron musi znajdować się wystarczająco blisko
Teoretyczny dostęp do schronu nie jest tym samym co możliwość praktycznego skorzystania z niego.
Podczas alarmu pracownicy mogą mieć bardzo mało czasu na reakcję. Publiczne schronienie położone kilka ulic dalej może być trudne do osiągnięcia, szczególnie z terenu rozległej fabryki, magazynu, centrum logistycznego lub zakładu przemysłowego.
Pomieszczenie ochronne znajdujące się wewnątrz budynku albo bezpośrednio przy nim upraszcza procedury awaryjne. Pracownicy wiedzą, dokąd się udać, drogi ewakuacyjne mogą zostać jednoznacznie oznaczone, a regularne ćwiczenia ograniczają ryzyko chaosu po ogłoszeniu alarmu.
Oceniając dostępność schronienia, firma powinna sprawdzić:
ile czasu zajmuje dotarcie do pomieszczenia ochronnego;
czy droga dojścia pozostanie dostępna w sytuacji awaryjnej;
czy mogą z niej korzystać osoby o ograniczonej sprawności ruchowej;
czy schron pomieści wszystkich pracowników i osoby odwiedzające obiekt;
czy dostępne jest alternatywne wejście lub wyjście awaryjne.
Nawet dobrze wyposażony schron nie spełni swojej funkcji, jeżeli pracownicy nie będą mogli dostać się do niego wystarczająco szybko.
Dlaczego drzwi do schronu mają tak duże znaczenie?
Każdy otwór w obudowie ochronnej może stać się jej słabym punktem.
Wzmocnione pomieszczenie wyposażone w zwykłe drzwi przemysłowe lub przeciwpożarowe może nie zapewnić zakładanego poziomu ochrony. Wybuch generuje falę ciśnienia, a także odłamki i elementy gruzu. Wejście powinno więc stanowić integralną część konstrukcji ochronnej, a nie być traktowane jak standardowy otwór drzwiowy.
Ukraińska norma DBN V.2.2-5:2023, dotycząca budowli ochrony ludności, wymaga, aby drzwi ochronno-hermetyczne oraz włazy wyjść awaryjnych odpowiadały klasie ochrony schronu. Norma wskazuje również, że wymagana odporność zamknięć powinna być określana na podstawie obliczonych obciążeń projektowych.
Źródło: DBN V.2.2-5:2023 – Budowle ochronne obrony cywilnej
Przepisy i klasyfikacje różnią się pomiędzy państwami, jednak podstawowa zasada inżynierska pozostaje taka sama:
Pomieszczenie ochronne jest tylko tak skuteczne, jak jego najsłabsze elementy.
Skrzydło drzwiowe, ościeżnica, zawiasy, system ryglowania, uszczelnienie, kotwienie i otaczająca konstrukcja muszą tworzyć jeden współpracujący układ. Sam wygląd drzwi, masa skrzydła lub grubość zastosowanej blachy nie potwierdzają jeszcze odporności na działanie fali uderzeniowej.
Wymagany poziom ochrony powinien zostać określony przez wykwalifikowanych projektantów na podstawie przewidywanych zagrożeń, konstrukcji budynku, liczby użytkowników oraz obowiązujących wymagań.
Nie każda firma potrzebuje takiego samego rozwiązania
Nie należy twierdzić, że każde przedsiębiorstwo jest prawnie zobowiązane do budowy własnego schronu. Wymagania zależą między innymi od kraju, przeznaczenia budynku, lokalizacji oraz kategorii ryzyka.
Właściwe pytanie brzmi: czy rzeczywiste zagrożenia związane z działalnością i położeniem firmy uzasadniają zastosowanie dodatkowych środków ochrony?
Profesjonalną analizę warto przeprowadzić szczególnie w przypadku:
obiektów znajdujących się w pobliżu infrastruktury krytycznej, obiektów energetycznych, portów, lotnisk lub instalacji wojskowych;
zakładów położonych w dużych strefach przemysłowych i logistycznych;
przedsiębiorstw świadczących usługi niezbędne podczas sytuacji kryzysowych;
obiektów, w których jednocześnie pracuje duża liczba osób;
miejsc z ograniczonym dostępem do istniejących schronów publicznych;
nowych inwestycji, w których pomieszczenie ochronne można uwzględnić już na etapie projektowania.
Dla jednej firmy odpowiednim rozwiązaniem może być adaptacja istniejącej piwnicy. Dla innej – wykonanie wzmocnionego pomieszczenia ochronnego wewnątrz budynku. Duży zakład przemysłowy może natomiast wymagać osobnego schronu albo kilku pomieszczeń ochronnych rozmieszczonych w różnych częściach obiektu.
Decyzja powinna wynikać z profesjonalnej analizy ryzyka i oceny konstrukcji, a nie z uniwersalnej rekomendacji produktowej.
Ochrona musi być zaprojektowana i zweryfikowana
Zakup konstrukcji reklamowanej jako „schron” nie wystarczy.
W lipcu 2026 roku ukraińskie Biuro Bezpieczeństwa Ekonomicznego poinformowało o postępowaniu dotyczącym modułowych schronów zakupionych dla pracowników elektrowni cieplnych. Według ustaleń śledczych obiekty nie spełniały wymaganych parametrów technicznych i nie mogły być użytkowane zgodnie z przewidzianym przeznaczeniem ochronnym.
Źródło: Biuro Bezpieczeństwa Ekonomicznego Ukrainy
Przypadek ten pokazuje, dlaczego dokumentacja techniczna i jasno określone parametry ochronne mają tak duże znaczenie.
Inwestor powinien wymagać zdefiniowanych kryteriów projektowych, obliczeń, dokumentacji technicznej oraz potwierdzenia, że zastosowane rozwiązania odpowiadają przewidywanym zagrożeniom. Konstrukcja schronu, drzwi, wyjście awaryjne, przepusty instalacyjne i wentylacyjne powinny być oceniane jako elementy jednego systemu.
Poziomu bezpieczeństwa nie należy określać wyłącznie na podstawie grubości stalowej płyty, ciężaru drzwi albo wyglądu wzmocnionego pomieszczenia.
Co firmy mogą zrobić już teraz?
Pierwszym krokiem nie musi być budowa nowego schronu. Należy zacząć od rozpoznania ryzyka.
Praktyczna analiza może obejmować:
określenie zagrożeń związanych z lokalizacją i profilem działalności;
sprawdzenie dostępności najbliższych miejsc schronienia;
zmierzenie czasu potrzebnego pracownikom na dotarcie do nich;
ocenę możliwości adaptacji istniejącej piwnicy lub części podziemnej;
ustalenie wymaganej pojemności oraz przewidywanego czasu przebywania w schronie;
konsultację z projektantami konstrukcji i specjalistami z zakresu ochrony ludności;
przygotowanie procedur ewakuacji i przeprowadzanie regularnych ćwiczeń;
okresowe sprawdzanie stanu technicznego pomieszczenia oraz jego wyposażenia.
Rozwiązania ochronne są najbardziej efektywne, gdy zostaną uwzględnione odpowiednio wcześnie. W nowych obiektach przemysłowych i komercyjnych zaprojektowanie schronu na początku inwestycji jest zazwyczaj łatwiejsze niż jego późniejsza adaptacja w istniejącym budynku.
Schron należy zaplanować, zanim będzie potrzebny
Ukraiński plan ochrony ludności na 2026 rok wskazuje jako priorytety między innymi rozwój i przywracanie gotowości budowli ochronnych, modernizację systemów ostrzegania, planowanie ewakuacji oraz przygotowanie infrastruktury krytycznej. Wniosek płynący z tych działań jest jednoznaczny: infrastrukturę ochronną znacznie łatwiej przygotować przed wystąpieniem zagrożenia niż w jego trakcie.
Źródło: Gabinet Ministrów Ukrainy
Właściciele firm, inwestorzy, architekci i zarządcy obiektów nie powinni ograniczać się wyłącznie do pytania:
„Czy mamy prawny obowiązek budowy schronu?”
Bardziej odpowiedzialne pytanie brzmi:
„Czy w przypadku wybuchu lub ataku nasi pracownicy będą mieli dostęp do miejsca zapewniającego odpowiedni poziom ochrony?”
Prawidłowo zaprojektowany schron lub pomieszczenie ochronne może być ważnym elementem bezpieczeństwa pracowników i odporności przedsiębiorstwa. Jego skuteczność zależy jednak od profesjonalnego projektu, dostępnych dróg ewakuacji oraz właściwie dobranych drzwi i zamknięć ochronnych.
Najlepszym momentem na udzielenie odpowiedzi na te pytania nie jest chwila, w której rozlega się sygnał alarmowy.
Jest nim etap planowania.
Planujesz schron lub pomieszczenie ochronne dla pracowników?
Produkujemy stalowe drzwi do schronów, drzwi ochronno-hermetyczne oraz włazy awaryjne przeznaczone do obiektów ochronnych. Współpracujemy z inwestorami, projektantami i wykonawcami przy doborze rozwiązań odpowiadających wymaganiom konkretnej inwestycji.
Skontaktuj się z nami, aby omówić założenia techniczne swojego projektu.